Op 1 januari 2023 treedt de nieuwe Omgevingswet in werking. Het doel van deze wet is te zorgen voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de fysieke leefomgeving. De Omgevingswet zorgt voor een vereenvoudiging van de regelgeving voor ruimtelijke ordening.
6 kerninstrumenten
Het is van invloed op alle plannen en activiteiten die plaatsvinden in de leefomgeving. Denk aan de te doorlopen procedures en vereisten waaraan voldaan moet worden bij het bouwen van woningen, het (her)ontwikkelen van gebieden, het aanleggen van infrastructurele werken en het realiseren van de energietransitie en klimaatopgaves. De Omgevingswet heeft daardoor veel gevolgen voor projectontwikkelaars en ontwikkelende aannemers. Zeker nu de focus van projectontwikkelaars steeds meer op binnenstedelijke ontwikkeling komt te liggen. De complexiteit van deze projecten en de vele belangen die hier een rol spelen, benadrukken de relevantie en noodzaak van de Omgevingswet.
De Omgevingswet kent zes kerninstrumenten, waarmee overheden sturing aan de fysieke leefomgeving kunnen geven:
- De omgevingsvisie;
- Het programma;
- De decentrale regels;
- De algemene rijksregels voor activiteiten;
- De omgevingsvergunning;
- Het projectbesluit.
Participatie
Naast deze zes instrumenten is participatie als onderdeel toegevoegd. Wat is de regelgeving hieromtrent in de Omgevingswet? In relatie tot deze wet is participatie ’’het in een vroegtijdig stadium betrekken van belanghebbenden bij het proces van besluitvorming over een project of activiteit’’. Belanghebbenden zijn burgers, bestuursorganen, bedrijven en maatschappelijke organisaties.
In de Omgevingswet zijn regels over participatie verwerkt die voor de initiatiefnemer van een project gelden. Voor de ontwikkelende aannemer en projectontwikkelaar gelden de eisen voor participatie alleen voor de omgevingsvergunning en het projectbesluit. Dit laatste laten we in dit artikel buiten beschouwing, omdat dit bij de meeste nieuwbouw projecten niet van toepassing is.
Omgevingsvergunning
Ontwikkelende aannemers of projectontwikkelaars vragen voor het realiseren van een nieuwbouwproject een “omgevingsvergunning voor bouwen” aan. Voor elk onderdeel moet de initiatiefnemer (ontwikkelaar) bepalen of er aan participatie moet worden gedaan. Participatie is NIET verplicht, maar kan de procedures verkorten en de kans op bezwaren verminderen. Het niet toepassen van participatie is geen grond voor weigering van de omgevingsvergunning.
Een ontwikkelende bouwer – projectontwikkelaar moet aangeven of belanghebbenden bij de voorbereiding van de omgevingsvergunningaanvraag zijn betrokken. Indien dit het geval is moet deze initiatiefnemer bij de aanvraag de nodige gegevens verstrekken. Hoe zijn deze belanghebbenden betrokken en wat zijn de resultaten daarvan. Deze gegevens moet de ontwikkelende aannemer in een participatieverslag verwerken.
Een participatieverslag kan gegevens bevatten over de gekozen participatieniveaus, het participatieplan, de betrokken belanghebbenden, ingebrachte meningen en standpunten en een motivering van de verwerking van meningen en standpunten.
Regelgeving
Participatie is op dit moment vormvrij. De overheid stelt geen eisen aan de manier en vorm van participatie. De gemeente beoordeelt of de participatie voldoende is. De verwachting is echter dat de regelgeving voor participatie de komende jaren aangescherpt zal worden. Dit kan betekenen dat in de loop der tijd wel specifieke eisen aan participatie worden gesteld.
Uitzondering
In éen geval is wel sprake van verplichte participatie. Bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten kan het bevoegd gezag (gemeenteraad) dit verplicht stellen. Een buitenplanse omgevingsplanactiviteit is een activiteit die niet voldoet aan de regels van het omgevingsplan en niet vergunningvrij voor het bouwen is. Dit is bijvoorbeeld als een bestemmingswijziging benodigd is. In deze gevallen moet een ontwikkelende bouwer bewijzen dat aan de participatieverplichting is voldaan. Bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten is het niet participeren wel een grond voor het buiten behandeling laten van de aanvraag.
Wilt u meer weten over de do’s en don’ts van de Omgevingswet? Neem dan contact op met Bas Meddeler of ga naar de website “aan de slag met de Omgevingswet“.
